Αυτό το άρθρο είναι επίσης διαθέσιμο στα: Αγγλικα Γαλλικα Τουρκικα

Έλεγχος και πρόληψη του Καταρροϊκού Πυρετού

Όνομα ενημερωτικού φύλλου: Έλεγχος και πρόληψη του Καταρροϊκού Πυρετού

Ανάγκη/Θέμα: Ελάττωση της επίδρασης της μόλυνσης από τον ιό

Εισαγωγή.

Ο καταρροϊκός πυρετός ή νόσος Bluetongue είναι μια ιογενής μόλυνση των μηρυκαστικών που μεταδίδεται με τα αιματοφάγα έντομα του γένους Culicoides. Ο αιτιολογικός παράγοντας (BTV) αποτελείται από διπλές αλυσίδες RNA και ανήκει στην οικογένεια των ρεοϊών και στο γένος Orbivirus. Μέχρι σήμερα έχουν ταυτοποιηθεί 27 ορότυποι, των οποίων η ικανότητα να προκαλούν νόσο ποικίλλει σημαντικά. . Από το 2000 και μετά, πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υποστεί επιδημίες διαφόρων οροτύπων (BTV1, 2, 4, 8, 9 και 16) του ιού του καταρροϊκού πυρετού.

Η νόσος Bluetongue προσβάλλει οικόσιτα αλλά και άγρια μηρυκαστικά. Η σοβαρότητα της νόσου ποικίλλει ανάλογα με το είδος του ζώου, με τα σοβαρότερα συμπτώματα να εμφανίζονται στα πρόβατα, προκαλώντας απώλεια βάρους, διακοπή της ανάπτυξης του ερίου ή και θάνατο.

Τα κλινικά συμπτώματα χαρακτηρίζονται από πυρετό, αιμορραγικές αλλοιώσεις στα χείλη και το στοματικό βλεννογόνο, σιελόρροια, συμφόρηση του δέρματος του προσώπου, κερατοεπιπεφυκίτιδα, οίδημα της υπογνάθιας χώρας, κυάνωση της γλώσσας και δύσπνοια. Στα αρσενικά που προσβάλλονται από καταρροϊκό πυρετό παρατηρείται παροδική αγονιμότητα εξαιτίας εκφυλίσης του ορχικού ιστού. Στα πρόβατα, η σοβαρότητα της νόσου εξαρτάται κατά κύριο λόγο από από τον ορότυπο του ιού και επομένως κυμαίνεται ανάλογα, από ασυμπτωματική σε σοβαρή νόσο με υψηλή θνητότητα. Στα ιδιαίτερα ευαίσθητα πρόβατα, η θνησιμότητα μπορεί να αγγίξει το 100%. Η μέση θνητότητα κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 2% και 30%, μπορεί όμως να φτάσει και το 70%.

Παρακάτω παραθέτονται σε περίληψη οι βασικές στρατηγικές αντιμετώπισης που εφαρμόζονται στην Ιταλία και την Ισπανία για τον έλεγχο και την πρόληψη της ασθένειας.

    Παγκόσμια εξάπλωση του καταρροϊκού πυρετού

    Ο καταρροϊκός πυρετός έχει σημαντική παγκόσμια εξάπλωση σε περιοχές όπου υπάρχουν τα έντομα-φορείς του ιού (τα είδη κουνουπιού του γένους Culicoides), δηλαδή στην Αφρική, την Ασία, την Αυστραλία, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, καθώς και σε κάποια νησιά των τροπικών και των υποτροπικών ζωνών. Ο ιός ενδημεί σε περιοχές όπου το κλίμα ευνοεί την επιβίωση των κουνουπιών κατά τη χειμερινή περίοδο.

    Γενικά, τα πρόβατα που διαβιούν σε περιοχές όπου η νόσος είναι ενδημική διαθέτουν φυσική αντοχή στον καταρροϊκό πυρετό. Μπορεί να ξεσπάσουν κρούσματα, ειδικά όταν ευαίσθητα πρόβατα, όπως είναι αυτά των ευρωπαϊκών φυλών, εισάγονται σε ενδημικές ζώνες. Επίσης, επιδημία μπορεί να ξεσπάσει όταν μολυσμένα κουνούπια του γένους Culicoides μεταφερθούν αερογενώς σε κάποια περιοχή. Η επιδημία έχει γενικά την τάση να ενσκύπτει όταν η δραστηριότητα του φορέα του ιού είναι αυξημένη, δηλαδή σε περιόδους υψηλής θερμοκρασίας σε συνδυασμό με βροχοπτώσεις. Αντίθετα, παρατηρείται υποχώρηση της επιδημίας μόλις ξεκινήσουν τα πρώτα κρύα ή οι παγετοί.

    Ο ακόλουθος χάρτης απεικονίζει την εξάπλωση των οροτύπων του καταρροϊκού πυρετού, καθώς και των φορέων του, του γένους Culicoides, σε όλο τον κόσμο.

    Η κατάσταση της νόσου στην Ευρώπη

    Οι καταγεγραμμένες περιοχές εντόπισης της νόσου βρίσκονται στα νότια της ηπείρου μας, ειδικότερα στη λεκάνη της Μεσογείου, όπου έχουν ταυτοποιηθεί οι ορότυποι 1, 2, 4, 9, 10 και 16. Τον Αύγουστο του 2006 εκδηλώθηκε η πρώτη επιδημία του ορότυπου 8 στην Ολλανδία, που είναι και η βορειότερη τοποθεσία όπου έχει διαγνωστεί ποτέ ο ιός του καταρροϊκού πυρετού. Οι επιδημίες που ακολούθησαν στις υπόλοιπες χώρες της Βόρειας Ευρώπης έχουν τα παρακάτω κοινά επιδημιολογικά στοιχεία: το βόρειο γεωγραφικό πλάτος, τα κλινικά συμπτώματα σε βοοειδή, καθώς και ο επιπολασμός του εντόμου-φορέα της νόσου, που έχει την ικανότητα να επιβιώνει στους ευρωπαϊκούς χειμώνες.

    Ο ακόλουθος χάρτης απεικονίζει τις περιοριστικές ζώνες, ανάλογα με τον ορότυπο ή την ομάδα οροτύπων, που έχουν εμφανιστεί στην ΕΕ από τις 16 Νοεμβρίου του 2021.

    Θεμα: Υγεία

    Γαλακτοπαραγωγά και/ή κρεοπαραγωγά πρόβατα: και τα 2

    Κατηγορία ζώου: Όλες οι κατηγορίες

    Επιτήρηση, έλεγχος και εξάλειψη του καταρροϊκού πυρετού

    Οι χώρες που πλήττονται τίθενται ύπο εθνική επιτήρηση και έλεγχο για τη νόσο και εφαρμόζουν προγράμματα εκρίζωσης, των οποίων οι ενέργειες συνήθως συντονίζονται και είναι σε γενικές γραμμές οι εξής:

    Άμεσος έλεγχος και πρόληψη του καταρροϊκού πυρετού

    Έλεγχος του ενήλικου φορέα Η χρήση εντομοαπωθητικών έχει επιχειρηθεί σε διάφορες πειραματικές μελέτες. Ωστόσο, η ευρεία εφαρμογή τους δεν είναι συχνή. Οι περισσότερες ουσίες που έχουν μελετηθεί ανήκουν στα πυρεθροειδή. Η εμπειρία πεδίου έχει αποδείξει ότι η χρήση αυτών των ουσιών μπορεί να συμβάλλει στη συρρίκνωση του πληθυσμού των φορέων στην εκτροφή, δεν αποκλείει όμως εντελώς τη μόλυνση.

    Η άμεση εφαρμογή πυρεθροειδών, όπως η δελταµεθρίνη, στο δέρμα των προβάτων για την απώθηση του Culicoides δεν εξασφαλίζει την προστασία των ζώων από τη νόσο. Έχει παρατηρηθεί ότι κάποιες από αυτές τις ουσιές απωθούν τα κουνούπια που επικάθονται στα ζώα, η δράση του όμως περιορίζεται σε διάστημα λίγων ημερών.

    . . Στην Ιταλία και την Ισπανία η απευθείας χορήγηση πυρεθροειδών στα ζώα είναι υποχρεωτική μόνο 2 εβδομάδες πριν τη μετακίνησή τους από ενδημική σε «καθαρή» περιοχή.

    Αντιπρονυμφικά φάρμακα –Προκειμένου να επιτύχει η αγωγή αυτή τη μειώση του πληθυσμού των εντόμων-φορέων σε μια περιοχή θα πρέπει πρώτα να εντοπιστούν οι τόποι αναπαραγωγής των εντόμων. Δυστυχώς η εντόπιση των περιοχών αναπαραγωγής του Culicoides, όπως και άλλων ειδών εντόμων, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ωστόσο, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι κάποια είδη, όπως το C. Imicola, αναπαράγωνται σε λασπώδη ενδιαιτήματα με άφθονη οργανική ύλη. Άρα η εξάλειψη υδατοσυλλογών και κοπριάς από τις εκτροφές και τις γύρω από αυτές περιοχές, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη μείωση του πληθυσμού των φορέων της νόσου.

    Διαχείριση ποιμνίου – Επειδή το Culicoides δραστηριοποιείται το σούρουπο και τη νύχτα, ο σταυλισμός των ζώων σε εσωτερικούς χώρους κατά τις ώρες αυτές θα μπορούσε να αποτελέσει αποτελεσματική προφύλαξη. Κάτι τέτοιο δεν είναι βέβαια εύκολο σε συνθήκες εκτατικής εκτροφής

    Συστήνεται η τοποθέτηση σιτών, διαμέτρου 5 mm ή και ψιλότερων, στα παράθυρα, τις πόρτες και τα υπόλοιπα ανοίγματα όλων των σταυλικών εγκαταστάσεων.

    Έμμεσος έλεγχος

    Εμβολιασμός – Η ανοσοπροφύλαξη με αντισώματα εναντίον του ιού του καταρροϊκού πυρετού είναι ειδική για συγκεκριμένους οροτύπους με μικρό ποσοστό διασταυρούμενων αντιδράσεων με άλλους οροτύπους. Για το λόγο αυτό, το να ξέρουμε ποιος ορότυπος έχει προσβάλλει μια συγκεκριμένη περιοχή, είναι πολύ σημαντικό.

    Υπάρχουν δύο τύποι εμβολίων για τον καταρροϊκό πυρετό, το ζωντανό, ελαττωμένης λοιμογόνου δύναμης, και το αδρανοποιημένο.

    Το ζωντανό, ελαττωμένης λοιμογόνου δύναμης εμβόλιοπαράγεται από το 1947, από ζωντανούς ιούς, ικανούς να αναπαράγονται μέσα στα κύτταρα του ξενιστή, με σημαντικά ελαττωμένη όμως λοιμογόνο δύναμη.

    Το ελαττωμένης λοιμογόνου δύναμης ζωντανό εμβόλιο είναι εύκολο να παραχθεί και σχετικά φθηνό. Επιπλέον, είναι το μόνο διαθέσιμο εμβόλιο στην αγορά που μπορεί να καλύψει όλους τους ορότυπους.

    Στο εμβόλιο αυτό, αν και έχει ελαττωθεί η ικανότητα του εμβολιακού στελέχους του ιού να προκαλεί νόσηση, περιέχεται ζωντανός ο ιός του καταρροϊκού πυρετού. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει όταν χρησιμοποιείται να ακολοθούνται οι οδηγίες χρήσης του, οι οποίες απαγορεύουν τη χρήση του σε έγκυα και αρσενικά ζώα. Τα στελέχη του εμβολιακού ιού διαπερνούν τον πλακούντα και προκαλούν διαμαρτίες διάπλασης στα έμβρυα. Επιπλέον, είναι ικανά να προκαλέσουν παροδική αγονιμότητα στα αρσενικά ζώα. Ο εμβολιασμός με ζωντανό ελαττωμένης λοιμογόνου δύναμης εμβόλιο προσφέρει προστασία διάρκειας ενός έτους. Τα ζωντανά ελαττωμένης λοιμογόνου δύναμης εμβόλια έχουν χρησιμοποιηθεί στην Ευρώπη μετά την εμφάνιση του καταρροϊκού πυρετού, όμως έχουν απαγορευτεί από την ΕΕ από το 2006 και μετά, όταν αποδείχθηκε ότι η χρήση του εμβολίου είχε συνδεθεί με πιθανή μετάδοση του τροποποιημένου εμβολιακού στελέχους από τα έντομα φορείς.

    Το αδρανοποιημένο εμβόλιο αποτελείται από ιό, του οποίου η λοιμογόνος δύναμη έχει εξαλειφθεί με χημικές ή φυσικές μεθόδους. Κυκλοφορεί στην αγορά από το 2006. Τα βασικά πλεονεκτήματα των αδρανοποιημένων εμβολίων είναι η δυνατότητα χρήσης τους καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και η εξάλειψη της ανάγκης καραντίνας για τα εμβολιασμένα ζώα, αφού το αδρανοποιημένο εμβόλιο δεν προκαλεί ιαιμία. Τα κύρια μειονεκτήματα είναι το αυξημένο κόστος και η ανάγκη δύο δόσεων για την επίτευξη της ανοσοπροφύλαξης.

    Περιορισμοί των μετακινήσεων των ζώων – Η μετακίνηση ζώντων ζώων, σπέρματος και εμβρύων από ζώνες καραντίνας σε ελεύθερες ζώνες υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο από την ΕΕ, αλλά και από τις εθνικές υπηρεσίας της κάθε χώρας.

    Γενικά, απαγορεύεται η μετακίνηση προβάτων, σπέρματος, ωαρίων και εμβρύων από τις περιοχές που έχουν προσβληθεί από καταρροϊκό πυρετό. Ο κατάλογος των προσβεβλημένων και ελεύθερων περιοχών καθορίζεται επίσημα και ενημερώνεται τακτικά από τις αρμόδιες Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, με βάση την επιδημιολογική κατάσταση.

    Ωστόσο, μετακινήσεις επιτρέπονται σε κάποιες περιπτώσεις, υπό προϋποθέσεις και συγκεκριμένους περιορισμούς, που διαφέρουν ανάλογα με το αν θα γίνει μετακίνηση ζώντων ζώων από μια εκτροφή σε άλλη ή αν τα ζώα μεταφέρονται στο σφαγείο, την ηλικία των ζώων, καθώς και τον ορότυπο του ιού που έχει ταυτοποιηθεί.

    Ο γενικός κανόνας είναι ότι τα ζώα δεν θα πρέπει να μεταφέρονται προς εκτροφές που έχουν προσβληθεί από τον ιό ή σε εκτροφές που βρίσκονται σε περιοχές προσβεβλημένες από τον ιό.

    Σε περίπτωση που τα ζώα μεταφέρονται στο σφαγείο, η μετακίνηση θα πρέπει να πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας και μετά από ψεκασμό των ζώων με εντομοαπωθητικά φάρμακα. Τέλος, η σφαγή θα πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός 24 ωρών.

    Γενικά, η μετακίνηση ζώντων ζώων θα πρέπει να πληρεί ορισμένες προϋποθέσεις, που περιλαμβάνουν την παραμονή των ζώων σε σταθμό καραντίνας για 60 ημέρες πριν την αναχώρησή τους ή παραμονή τους για 28 ημέρες σε μια περιοχή (περιφέρεια ή νομό) για την οποία τα προγράμματα επίβλεψης των οροτύπων αλλά και ελέγχου του πληθυσμού των εντόμων φορέων έχουν αποφανθεί ότι δεν υπάρχει κίνδυνος μετάδοσης του ιού μέσω των εντόμων, τη συγκεκριμένη εποχή του χρόνου. Οι παραπάνω προϋποθέσεις βασίζονται τόσο στα στοιχεία της τρέχουσας χρονιάς όσο και σε στοιχεία από παλαιότερες καταγραφές.

    Υγειονομική επιτήρηση

    Η υγειονομική επιτήρηση θα πρέπει να βασίζεται στην γνώση της παθολογικής και επιδημιολογικής συμπεριφοράς της νόσου και στο βιολογικό κύκλο του φορέα. Είναι όμως απαραίτητο να πέρνουμε υπόψη μας κατά το σχεδιασμό της τους περιβαλλοντικούς παράγοντες (γεωγραφικούς και κλιματικούς) κάθε περιοχής.

    Τα κύρια μέτρα περιλαμβάνουν τον ορολογικό έλεγχο των ζώων-δεικτών και την χρήση εντομοπαγίδων, προκειμένου να ελεγχθεί η παρουσία του ιού στα έντομα φορείς. Επίσης, στις περιοχές γύρω από ένα κρούσμα καταρροϊκού πυρετού εφαρμόζεται κλινική επιτήρηση.

    Στην Ιταλία και την Ισπανία τα Εθνικά Σχέδια Επιτήρησης για τον Καταρροϊκό Πυρετό έχουν καταρτιστεί, ενημερώνονται και αναθεωρούνται ετησίως, ανάλογα με τα αποτελέσματα που προκύπτουν. Βασικός στόχος των προγραμμάτων αυτών είναι η έγκαιρη εντόπιση κρουσμάτων του ιού σε προηγουμένως ελεύθερες από τον ιό περιοχές, προκειμένου να αποφευχθεί η εξάπλωσή του με την εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων ελέγχου.

    Στις μολυσμένες περιοχές, κύριοι στόχοι της ορολογικής και εντομολογικής επιτήρησης είναι η ταυτοποίηση της κυκλοφορίας νέων οροτύπων και ο έλεγχος της εξάπλωσης οροτύπων ήδη παρόντων στην περιοχή.

    Η εντομολογική επιτήρηση αποσκοπεί στον καθορισμό της παρουσίας / απουσίας του εντόμου φορέα, την ταυτοποίηση του είδους του εντόμου φορέα και την περιγραφή της γεωγραφικής του εξάπλωσης και της εποχικής διακύμανσης των πληθυσμών του.

    Αυτό το άρθρο είναι επίσης διαθέσιμο στα: Αγγλικα Γαλλικα Τουρκικα